شرح خدمات
| شرح آزمون | روش آزمون | |
| ﻣﯿﺰان رﻧﮓ | INSO 203 INSO2932 | ASTM D1500-156 |
| ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ روش ﺑﺴﺘﻪ | INSO 19695 | ASTM D 93 |
| ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ روش ﺑﺎز | INSO 198 | ASTM D 92 |
| ﺗﻘﻄﯿﺮ در اﺗﻤﺴﻔﺮ | INSO 6261 | ASTM D 86 |
| ﻧﻘﻄﻪ اﺑﺮي ﺷﺪن | INSO 5438 | ASTM D 2500 |
| ﻧﻘﻄﻪ رﯾﺰش | INSO 201 | ASTM D 97 |
| آزﻣﻮن ﮔﺮاﻧﺮوي | 340 ISIRI | ASTM D 445 |
| ﺧﻮردﮔﯽ ﻧﻮار ﻣﺲ | ISIRI 336 | ASTM D 130 |
| ﮔﻮﮔﺮد ﮐﻞ | INSO 8402 | ASTM D 4294 |
| ﻣﺮﮐﺎﭘﺘﺎن | INSO 9379 | ASTM D 3227 |
| ﻣﯿﺰان ﺳﻮﻟﻔﯿﺪ ﻫﯿﺪروژن | INSO 9379 | ASTM D 3227 |
| ﻣﯿﺰان ﮐﻠﺮ | ISIRI 13378 | ISO 15597 |
| دﮐﺘﺮ ﺗﺴﺖ | ISIRI 8722 | ASTM D 4952 |
| ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ | INSO 2940 | ASTM D 482 |
| اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي آب ﺑﻪ روش ﺗﻘﻄﯿﺮ | ISIRI 4081/ ISIRI 8139 | ASTM D 95 |
| اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي آب ﺑﻪ روش ﮐﺎرل ﻓﯿﺸﺮ | INSO 18481 | ASTM D 1796 |
| آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻋﻨﺼﺮي روﻏﻦ | ــــ | ASTM D 6595 |
| ﻣﯿﺰان ﺑﻨﺰن و آروﻣﺎﺗﯿﮏ و اﻟﻔﯿﻦ | ــــ | ASTM D 6730/5134/6729 |
| ﺗﺴﺖ ﭘﻮﻧﺎ PONA | ISIRI 8403 | ASTM D 1319 |
| اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي رﺳﻮب در ﻧﻔﺖ ﺧﺎم و ﻧﻔﺖ ﮐﻮره ﺑﻪ روش اﺳﺘﺨﺮاج | INSO 1210/ ISIRI 4188 | ASTM D473 |
میزان رنگ
این آزمون برای تعیین شدت رنگ فرآوردههای نفتی مانند روغنهای پایه، روغنهای روانکار، سوختها و سایر محصولات نفتی انجام میشود. رنگ یکی از شاخصهای ظاهری مهم برای کنترل کیفیت، یکنواختی محصول و تشخیص تغییرات احتمالی ناشی از آلودگی، اکسیداسیون یا کهنگی فرآورده است.
در روش ASTM D1500، رنگ نمونه با استفاده از مقیاس استاندارد رنگی ASTM که شامل مجموعهای از محلولهای مرجع با درجات رنگ مشخص است، تعیین میشود. نمونه در یک سل شیشهای شفاف قرار داده شده و در دستگاه Color Comparator با استانداردهای رنگی مقایسه میشود تا نزدیکترین درجه رنگ مشخص گردد. این مقیاس معمولاً در محدوده 0.5 تا 8 تعریف شده است که اعداد پایینتر نشاندهنده رنگ روشنتر و اعداد بالاتر نشاندهنده رنگ تیرهتر هستند.
برای فرآوردههای بسیار روشن مانند حلالها، سوختهای سبک و برخی روغنهای تصفیهشده ممکن است از روش ASTM D156 (Saybolt Color) استفاده شود که مقیاس آن برای محصولات با رنگ بسیار کم مناسبتر است. در این روش، شدت رنگ بر اساس مقیاس سیبولت تعیین میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 تا 100 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 203
INSO 2932
ASTM D1500
ASTM D156
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ روش ﺑﺴﺘﻪ
این آزمون برای تعیین حداقل دمایی که در آن بخارات یک فرآورده نفتی در حضور شعله باعث ایجاد اشتعال لحظهای میشوند انجام میگیرد. نقطه اشتعال یکی از مهمترین پارامترهای ایمنی و حملونقل برای فرآوردههای نفتی است و نشاندهنده میزان فرّاریت و خطر آتشگیری محصول میباشد.
در آزمون ASTM D93 که با دستگاه Pensky–Martens Closed Cup (PMCC) انجام میشود، نمونه در یک محفظه بسته حرارت داده میشود. به دلیل بسته بودن محفظه، بخارات ایجادشده در داخل محفظه حبس شده و غلظت آنها در محدوده انفجاری قرار میگیرد. در فواصل زمانی مشخص، شعله آزمایشی وارد محفظه میشود. دمایی که در آن اولین اشتعال لحظهای بدون ادامهدار شدن شعله رخ میدهد، به عنوان نقطه اشتعال ثبت میشود.
روش بسته نسبت به روشهای باز، برای مواد با نقطه اشتعال پایین تا متوسط و مواد فرّار مناسبتر بوده و نتایج آن دقیقتر و ایمنتر است. این تست برای سوختها، روغنها، روانکارها، ترکیبات نفتی و بسیاری از مایعات قابل اشتعال کاربرد دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 70 تا 100 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 19695
ASTM D93
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ روش ﺑﺎز
آزمون نقطه اشتعال به روش باز برای تعیین حداقل دمایی که در آن بخارات یک فرآورده نفتی در حضور شعله سبب ایجاد اشتعال لحظهای میشوند استفاده میگردد. این آزمون معمولاً برای مواد با نقطه اشتعال بالا مانند روغنهای موتور، روغنهای صنعتی، قیرها و بسیاری از روانکارها انجام میشود.
در روش ASTM D92 که با دستگاه Cleveland Open Cup (COC) انجام میشود، نمونه در یک فنجان روباز قرار گرفته و با نرخ ثابت گرم میشود. بهدلیل باز بودن محفظه، بخارات نمونه آزادانه در محیط پراکنده میشوند. در فواصل زمانی مشخص، شعله آزمایشی بر روی سطح نمونه حرکت داده میشود. دمایی که در آن یک اشتعال لحظهای (Flash) روی سطح نمونه مشاهده شود، به عنوان نقطه اشتعال ثبت میشود.
این روش برای مواد با نقطه اشتعال بالا دقیقتر و مناسبتر است، زیرا در این مواد غلظت بخارات بهآرامی افزایش مییابد و روش COC امکان ارزیابی درست شرایط عملیاتی و ایمنی را فراهم میکند.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 70 تا 100 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 198
ASTM D92
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﺗﻘﻄﯿﺮ در اﺗﻤﺴﻔﺮ
نام آزمون: تقطیر در فشار اتمسفری (Atmospheric Distillation)
توضیح:
این آزمون برای تعیین مشخصات تقطیری و محدوده جوش فرآوردههای نفتی سبک تا میانتقطیر مانند بنزین، نفت سفید، سوخت جت، حلالها و گازوئیل انجام میشود. نتایج این آزمون اطلاعات مهمی درباره فرّاریت، ترکیب نسبی اجزای سبک و سنگین، رفتار تبخیر و کیفیت فرآورده نفتی ارائه میدهد و در کنترل کیفیت، مشخصات فنی و فرآیندهای پالایشگاهی کاربرد گسترده دارد.
در روش ASTM D86، مقدار مشخصی از نمونه در دستگاه تقطیر استاندارد قرار داده شده و تحت شرایط کنترلشده حرارت داده میشود. با افزایش دما، اجزای مختلف نمونه بر اساس نقطه جوش خود تبخیر شده و در کندانسور سرد شده و جمعآوری میشوند. در طول آزمون، دماهای مهمی ثبت میشوند از جمله:
- دمای شروع تقطیر (Initial Boiling Point – IBP)
- دماهای مربوط به درصدهای مختلف تقطیر (مانند 10%، 50% و 90%)
- دمای پایان تقطیر (Final Boiling Point – FBP)
این دادهها برای ارزیابی رفتار تبخیری سوختها، کنترل کیفیت تولید و تطابق با استانداردهای سوختی مورد استفاده قرار میگیرند.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 100 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 6261
ASTM D86
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻧﻘﻄﻪ اﺑﺮي ﺷﺪن
آزمون نقطه ابری شدن برای تعیین دمایی که در آن اولین کریستالهای پارافینی در فرآوردههای نفتی ظاهر میشوند انجام میشود. این پارافینها در دماهای پایین تمایل به بلورین شدن دارند و ایجاد کدری یا ابری شدن در نمونه میکنند. این ویژگی برای فرآوردههایی مانند روغنهای پایه، سوختهای دیزلی، روغنهای موتور و روغنهای صنعتی بسیار مهم است، زیرا تشکیل کریستالها میتواند موجب انسداد فیلترها، کاهش روانکاری و اختلال در عملکرد سیستمهای سوخترسانی شود.
در روش ASTM D2500، نمونه در یک لوله آزمایش شفاف قرار گرفته و بهصورت کنترلشده کاهش دما داده میشود. در فواصل زمانی مشخص، نمونه از نظر ظاهر شدن اولین نشانههای کدری (ذرات سفیدرنگ پارافین) بررسی میشود. دمایی که در آن این کدری برای نخستین بار مشاهده گردد، به عنوان Cloud Point ثبت میشود.
این آزمون برای تعیین عملکرد فرآورده در شرایط آبوهوایی سرد و ارزیابی «رفتار کمدما» کاربرد دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 تا 100 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 5438
ASTM D2500
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻧﻘﻄﻪ رﯾﺰش
آزمون نقطه ریزش برای تعیین پایینترین دمایی که در آن یک فرآورده نفتی هنوز قادر به جریان یافتن است انجام میشود. این آزمون یکی از مهمترین شاخصها برای ارزیابی رفتار روغنها و سوختها در دماهای پایین به شمار میرود. در دماهای پایین، بهویژه در روغنهای حاوی پارافین، بلورهای مومی شکل تشکیل شده و باعث افزایش ویسکوزیته و در نهایت توقف جریان سیال میشوند.
در روش ASTM D97، نمونه در یک ظرف استاندارد قرار گرفته و بهصورت مرحلهای در حمامهای سردکننده با دماهای مشخص خنک میشود. در فواصل معین، ظرف بهآرامی کج میشود تا قابلیت حرکت یا جریان نمونه بررسی گردد. پایینترین دمایی که در آن هنوز حرکت مشاهده شود ثبت شده و دمایی که در آن دیگر جریان مشاهده نشود، به عنوان نقطه ریزش گزارش میشود (معمولاً 3 درجه سانتیگراد بالاتر از دمای عدم حرکت گزارش میشود).
این آزمون برای فرآوردههایی مانند روغنهای موتور، روغنهای صنعتی، سوختهای دیزلی و روغنهای پایه اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان میدهد که محصول در شرایط آبوهوایی سرد تا چه حد قابلیت پمپاژ و جریان دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 201
ASTM D97
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
آزﻣﻮن ﮔﺮاﻧﺮوي
آزمون گرانروی سینماتیکی برای تعیین میزان مقاومت یک سیال در برابر جریان یافتن تحت تأثیر نیروی گرانش انجام میشود. گرانروی یکی از مهمترین پارامترهای عملکردی در روغنهای موتور، روغنهای صنعتی، روغنهای هیدرولیک، روغنهای پایه و انواع روانکارها است. مقدار گرانروی تعیینکننده توانایی روغن در تشکیل فیلم روانکاری، کاهش اصطکاک و محافظت از قطعات متحرک میباشد.
در روش ASTM D445، نمونه درون ویسکومتر مویین (کاپیلاری) قرار میگیرد. ویسکومتر در دمای کنترلشده (معمولاً 40 و 100 درجه سانتیگراد) قرار داده میشود و زمان لازم برای عبور حجم مشخصی از سیال از لوله موئینه تحت نیروی جاذبه اندازهگیری میشود. سپس با ضرب کردن زمان جریان در ثابت کالیبراسیون ویسکومتر، مقدار گرانروی سینماتیکی بر حسب واحد
میلیمتر مربع بر ثانیه (cSt) یا mm²/s محاسبه و گزارش میگردد.
این آزمون برای کنترل کیفیت روانکارها و تعیین درجه گرانروی استاندارد (SAE, ISO VG و غیره) بسیار ضروری است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 تا 15 میلیلیتر برای هر دما
(برای اندازهگیری در دو دما معمولاً 25 تا 30 میلیلیتر کافی است)
استاندارد مرجع:
ISIRI 340
ASTM D445
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﺧﻮردﮔﯽ ﻧﻮار ﻣﺲ
آزمون خوردگی نوار مس برای ارزیابی تمایل فرآوردههای نفتی به ایجاد خوردگی بر روی فلز مس انجام میشود. این آزمون نشان میدهد که در محصول ترکیبات خورنده گوگردی یا سایر مواد فعال شیمیایی وجود دارد یا خیر. این مسئله برای سوختها و روانکارهایی که در تماس با قطعات مسی یا آلیاژهای مس هستند بسیار حیاتی است.
در روش ASTM D130، یک نوار مس صیقلخورده و استاندارد داخل مقدار مشخصی از نمونه قرار داده میشود. سپس ظرف نمونه در حمام حرارتی با دمای مشخص (معمولاً 50 تا 150 درجه سانتیگراد، بسته به نوع محصول) برای مدت تعیینشده قرار میگیرد.
پس از پایان زمان، نوار مس خارج شده، شسته و خشک میشود و ظاهر آن از نظر تغییر رنگ، تشکیل لکه، خوردگی یا سولفیداسیون با پلاکهای مرجع استاندارد مقایسه میگردد.
نتیجه نهایی به صورت کلاس خوردگی 1 تا 4 گزارش میشود که عدد 1 نشاندهنده حداقل خوردگی است.
این آزمون معمولاً برای فرآوردههای زیر استفاده میشود:
- بنزینها
- نفت سفید
- نفت گاز
- سوخت جت
- روغنهای صنعتی
- حلالهای نفتی
مقدار نمونه مورد نیاز: 30 تا 50 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
ISIRI 336
ASTM D130
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
ﮔﻮﮔﺮد ﮐﻞ
آزمون اندازهگیری گوگرد کل برای تعیین مقدار کل گوگرد موجود در فرآوردههای نفتی انجام میشود. وجود ترکیبات گوگردی در سوختها و روغنها میتواند باعث خوردگی تجهیزات، تولید گازهای آلاینده مانند SO₂ در هنگام احتراق و کاهش کیفیت محصول شود. به همین دلیل کنترل مقدار گوگرد یکی از پارامترهای مهم در استانداردهای کیفی سوختها و فرآوردههای نفتی است.
در روش ASTM D4294، مقدار گوگرد با استفاده از دستگاه طیفسنجی فلورسانس پرتو ایکس (X-Ray Fluorescence – XRF) اندازهگیری میشود. در این روش نمونه در یک سل مخصوص قرار داده شده و در معرض پرتو ایکس قرار میگیرد. اتمهای گوگرد موجود در نمونه انرژی جذب کرده و پرتو فلورسانس مشخصی منتشر میکنند. شدت این تابش با استفاده از آشکارساز اندازهگیری شده و با منحنی کالیبراسیون دستگاه مقایسه میشود تا مقدار گوگرد کل در نمونه تعیین گردد.
این روش سریع، دقیق و غیرمخرب بوده و برای انواع فرآوردههای نفتی مانند بنزین، نفت سفید، نفت گاز، سوختهای کوره، روغنهای پایه و سایر مشتقات نفتی کاربرد گسترده دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 تا 20 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 8402
ASTM D4294
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
ﻣﺮﮐﺎﭘﺘﺎن
آزمون اندازهگیری مرکاپتان برای تعیین مقدار ترکیبات مرکاپتانی (R–SH) موجود در فرآوردههای نفتی انجام میشود. مرکاپتانها از جمله ترکیبات گوگردی بسیار فعال و خورنده هستند و حضور آنها در سوختها و حلالها میتواند باعث:
- خوردگی خطوط و تجهیزات
- ایجاد بوی شدید و نامطبوع
- کاهش کیفیت احتراق
- اختلال در فرآیندهای پالایشی و پتروشیمی
شود. بنابراین کنترل مقدار مرکاپتانها در فرآوردههای نفتی از جمله بنزین، نفت سفید، برشهای سبک نفتی و LPG اهمیت ویژه دارد.
در روش ASTM D3227، میزان مرکاپتانها با استفاده از تیتراسیون پتانسیومتری اندازهگیری میشود. در این روش، نمونه در حضور یک الکترولیت مناسب با نقره نیترات (AgNO₃) تیتر میشود. نقره نیترات با گروههای سولفیدی مرکاپتان واکنش داده و ترکیبات نقره–مرکاپتان تشکیل میدهد.
تغییرات پتانسیل الکترود مرجع در حین تیتراسیون ثبت میشود و نقطه پایانی بهصورت پتانسیومتری تعیین میگردد.
در نهایت مقدار مرکاپتان برحسب ppm یا mg/kg گوگرد مرکاپتانی گزارش میشود.
این روش نسبت به روشهای رنگسنجی یا تیوبی قدیمیتر، دقیقتر، تکرارپذیرتر و کمخطاتر است.
مقدار نمونه مورد نیاز: 50 تا 100 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
INSO 9379
ASTM D3227
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
ﻣﯿﺰان ﺳﻮﻟﻔﯿﺪ ﻫﯿﺪروژن
آزمون اندازهگیری سولفید هیدروژن برای تشخیص و تعیین مقدار گاز سولفید هیدروژن (H₂S) موجود در فرآوردههای نفتی انجام میشود. سولفید هیدروژن یک گاز بسیار سمی، خورنده و با بوی تند شبیه تخممرغ گندیده است که حضور آن در سوختها و برشهای نفتی میتواند مشکلات ایمنی و عملیاتی جدی ایجاد کند.
وجود H₂S در فرآوردههای نفتی ممکن است باعث:
- خوردگی شدید تجهیزات و خطوط انتقال
- خطرات ایمنی برای کارکنان به دلیل سمیت بالا
- کاهش کیفیت سوخت
- ایجاد مشکلات زیستمحیطی در هنگام احتراق
شود؛ بنابراین اندازهگیری و کنترل آن در فرآوردههایی مانند بنزین، نفت سفید، نفت گاز، گاز مایع و برشهای سبک پالایشی اهمیت زیادی دارد.
در روش ASTM D3227، مقدار سولفید هیدروژن موجود در نمونه به کمک تیتراسیون پتانسیومتری با محلول نیترات نقره (AgNO₃) اندازهگیری میشود. در این فرآیند، H₂S موجود در نمونه با یون نقره واکنش داده و سولفید نقره (Ag₂S) تشکیل میدهد. تغییرات پتانسیل الکتروشیمیایی در طول تیتراسیون توسط الکترود اندازهگیری شده و نقطه پایانی واکنش بهصورت پتانسیومتری تعیین میشود. مقدار سولفید هیدروژن بر اساس حجم تیتر مصرفی محاسبه و معمولاً به صورت ppm یا mg/kg گزارش میگردد.
این روش از دقت و حساسیت بالایی برخوردار بوده و برای کنترل کیفیت و ایمنی فرآوردههای نفتی در پالایشگاهها و آزمایشگاههای کنترل کیفیت کاربرد دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 تا 100 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
INSO 9379
ASTM D3227
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
ﻣﯿﺰان ﮐﻠﺮ
آزمون تعیین میزان کلر برای اندازهگیری مقدار یون کلرید (Cl⁻) در فرآوردههای نفتی، روغنها، محلولها و سیالات صنعتی انجام میشود. وجود کلر در محصولات نفتی میتواند مشکلات جدی ایجاد کند، از جمله:
- خوردگی شدید تجهیزات فرآیندی و خطوط لوله
- ایجاد ترکیبات کلردار ناخواسته در فرآیندهای پالایشی
- تأثیر منفی بر کیفیت نهایی روغنها و مواد شیمیایی
- اختلال در عملکرد مبدلهای حرارتی و سیستمهای احتراق
در روشهای استاندارد ISO 15597 و ISIRI 13378 مقدار کلرید موجود در نمونه با استفاده از تیتراسیون شیمیایی اندازهگیری میشود.
این روش معمولاً به صورت تیتراسیون نقره (Ag⁺) با یون کلرید انجام میشود؛ در این فرآیند، کلرید موجود در نمونه با یون نقره واکنش داده و کلرید نقره (AgCl) که یک رسوب نامحلول است تشکیل میشود.
تشخیص نقطه پایانی تیتراسیون میتواند با روشهای مختلف انجام شود، مانند:
- اندیکاتور رنگی
- پتانسیومتری (الکترودی)
- تیتراسیون خودکار (اتوماسیون)
نتیجه آزمون برحسب mg/kg یا ppm کلرید گزارش میشود.
این آزمون معمولاً برای موادی مانند:
- فرآوردههای نفتی
- حلالها
- ضدیخها و سیالات خنککننده
- محلولهای صنعتی
- سیالات فرآیندی پالایشگاهها
استفاده میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 تا 100 میلیلیتر (بسته به نوع نمونه و روش تیتراسیون)
استاندارد مرجع:
ISIRI 13378
ISO 15597
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
دﮐﺘﺮ ﺗﺴﺖ (Doctor Test)
آزمون دکتر تست برای تشخیص حضور مرکاپتانها (Mercaptans) و برخی ترکیبات گوگردی فعال در فرآوردههای نفتی سبک مانند گاز مایع (LPG)، بنزین، نفتا و حلالهای نفتی استفاده میشود. مرکاپتانها ترکیبات آلی گوگردداری هستند که میتوانند باعث بوی نامطبوع، خوردگی تجهیزات و کاهش کیفیت سوخت شوند.
در این آزمون، نمونه فرآورده نفتی با محلول معرف دکتر (Doctor Solution) که معمولاً شامل سدیم پلومبیت قلیایی (Sodium Plumbite) است، تماس داده میشود. در صورت وجود مرکاپتانها، این ترکیبات با معرف واکنش داده و در حضور گوگرد، رسوب تیرهرنگ سولفید سرب (PbS) تشکیل میشود.
مراحل کلی آزمون به این صورت است:
- مقدار مشخصی از نمونه در لوله آزمایش یا ظرف مخصوص ریخته میشود.
- محلول دکتر به نمونه اضافه میشود.
- مقدار کمی پودر گوگرد افزوده میشود.
- مخلوط تکان داده شده و تغییر رنگ یا تشکیل رسوب بررسی میشود.
اگر تغییر رنگ به قهوهای یا سیاه یا تشکیل رسوب مشاهده شود، نتیجه آزمون مثبت (Doctor Positive) بوده و نشاندهنده حضور مرکاپتانها یا ترکیبات گوگردی فعال است. در صورت عدم تغییر رنگ، نتیجه منفی (Doctor Negative) گزارش میشود.
این آزمون یک آزمون کیفی سریع است و بیشتر برای کنترل فرآیند شیرینسازی (Sweetening) فرآوردههای نفتی در پالایشگاهها و واحدهای پتروشیمی استفاده میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 تا 20 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
ISIRI 8722
ASTM D4952
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ (Ash Content)
آزمون اندازهگیری خاکستر برای تعیین مقدار مواد معدنی غیرقابل احتراق موجود در فرآوردههای نفتی، روغنها، گریسها و مواد مشابه انجام میشود.
مواد معدنی (نمکها، فلزات، افزودنیهای غیرآلی، آلودگیهای جامد و سایر ترکیبات غیرقابل سوختن) پس از سوزاندن نمونه در دمای بالا به صورت باقیمانده جامد سفید، خاکستری یا سیاه باقی میمانند که به آن خاکستر میگویند.
اهمیت این آزمون:
- کنترل کیفیت روغنهای روانکار (میزان مواد افزودنی غیرآلی را نشان میدهد)
- ارزیابی آلودگی و خلوص فرآوردههای نفتی
- بررسی پایداری حرارتی و تمایل به تشکیل رسوبات
- تشخیص وجود فلزات کاتالیستی یا افزودنیها
روش کار بر اساس استاندارد ASTM D482 و INSO 2940 شامل مراحل زیر است:
- مقدار مشخصی از نمونه در بوته چینی تمیز قرار میگیرد.
- نمونه ابتدا بهآرامی حرارت داده میشود تا تبخیر مواد سبک و سوختن اولیه انجام شود.
- سپس بوته در کوره حرارتی با دمای حدود 775 درجه سانتیگراد قرار داده میشود تا تمام مواد آلی بسوزند.
- پس از رسیدن به وزن ثابت، باقیمانده غیرقابل احتراق به عنوان خاکستر گزارش میشود.
- نتیجه معمولاً به صورت درصد وزنی (% m/m) بیان میشود.
این آزمون برای طیف وسیعی از نمونهها انجام میشود، از جمله:
روغن موتور، روغن صنعتی، روغن پایه، گریس، سوختها و مواد مخصوص فرآیندهای پالایشی.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 گرم (بسته به نوع نمونه)
استانداردهای مرجع:
INSO 2940
ASTM D482
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاریش
اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي آب ﺑﻪ روش ﺗﻘﻄﯿﺮ
آزمون اندازهگیری آب به روش تقطیر برای تعیین مقدار آب موجود در فرآوردههای نفتی، روغنها، قیر، سوختها و برخی مواد نفتی سنگین استفاده میشود. وجود آب در فرآوردههای نفتی میتواند باعث کاهش کیفیت محصول، خوردگی تجهیزات، اختلال در احتراق، ایجاد امولسیون و مشکلات عملیاتی در خطوط انتقال و تجهیزات پالایشگاهی شود. بنابراین اندازهگیری دقیق آن در کنترل کیفیت اهمیت زیادی دارد.
در این روش، مقدار مشخصی از نمونه به همراه یک حلال آلی غیرقابل امتزاج با آب (مانند تولوئن یا زایلن) در دستگاه تقطیر مخصوص ریخته میشود. سپس مخلوط حرارت داده میشود تا حلال به همراه آب موجود در نمونه تبخیر گردد. بخارات حاصل از طریق کندانسور سرد شده و به صورت مایع در گیرنده مدرج (Dean-Stark trap) جمعآوری میشوند.
از آنجا که آب و حلال آلی با یکدیگر مخلوط نمیشوند، آب در قسمت پایین گیرنده مدرج جدا شده و حجم آن به طور مستقیم خوانده میشود. مقدار آب بر اساس حجم جمعآوریشده نسبت به مقدار نمونه محاسبه و معمولاً به صورت درصد حجمی (% v/v) یا درصد وزنی (% w/w) گزارش میشود.
این روش برای نمونههایی که مقدار آب نسبتاً بالا دارند یا به روشهای دیگر بهراحتی قابل اندازهگیری نیستند بسیار مناسب است و در صنایع نفت، پالایشگاهها و آزمایشگاههای کنترل کیفیت کاربرد گسترده دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 100 میلیلیتر (بسته به نوع فرآورده)
استانداردهای مرجع:
ISIRI 4081
ISIRI 8139
ASTM D95
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي آب ﺑﻪ روش ﮐﺎرل ﻓﯿﺸﺮ
آزمون اندازهگیری آب به روش کارل فیشر برای تعیین دقیق مقدار آب موجود در فرآوردههای نفتی، روغنها، سوختها و سایر مواد شیمیایی استفاده میشود. این روش یکی از دقیقترین و حساسترین روشها برای اندازهگیری آب به شمار میرود و قادر است مقادیر بسیار کم آب را نیز اندازهگیری کند.
وجود آب در فرآوردههای نفتی میتواند باعث خوردگی تجهیزات، کاهش کیفیت روانکارها، ایجاد امولسیون، کاهش کارایی سوخت و آسیب به سیستمهای سوخترسانی شود. به همین دلیل کنترل میزان آب در بسیاری از محصولات نفتی اهمیت زیادی دارد.
روش کارل فیشر بر اساس واکنش شیمیایی اختصاصی بین آب و معرف کارل فیشر انجام میشود. این معرف معمولاً شامل ید، دیاکسید گوگرد، یک باز آلی (مانند ایمیدازول یا پیریدین) و یک حلال الکلی مانند متانول است. در این واکنش، آب موجود در نمونه با ید واکنش داده و مقدار ید مصرف شده متناسب با مقدار آب موجود در نمونه خواهد بود.
این آزمون معمولاً با استفاده از تیتراسیون کارل فیشر انجام میشود که به دو روش اصلی تقسیم میشود:
- روش حجمی (Volumetric Karl Fischer) برای مقادیر بالاتر آب
- روش کولومتری (Coulometric Karl Fischer) برای مقادیر بسیار کم آب
در این روش مقدار مشخصی از نمونه به دستگاه تیتراسیون تزریق میشود و دستگاه به صورت خودکار مقدار آب را محاسبه و معمولاً به صورت ppm یا درصد وزنی (% wt) گزارش میکند.
این روش به دلیل دقت بالا، سرعت مناسب و قابلیت اندازهگیری مقادیر بسیار کم آب در آزمایشگاههای کنترل کیفیت صنایع نفت، پتروشیمی و روانکارها کاربرد گستردهای دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 1 تا 5 میلیلیتر (یا 1 تا 5 گرم بسته به نوع نمونه)
استانداردهای مرجع:
INSO 18481
ASTM D1796
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻋﻨﺼﺮي روﻏﻦ
آزمون تحلیل عنصری برای شناسایی و تعیین مقادیر عناصر مختلف موجود در روانکارها انجام میشود. این آزمایش به منظور ارزیابی کیفیت، پایش وضعیت آبوهوای روانکار، و کنترل فرسایش و خوردگی در سیستمهای مکانیکی و ماشینآلات اهمیت دارد.
در این روش، نمونه روانکار در دستگاههای مخصوص مانند اسپکترومتر نیروگاه القایی یا دستگاههای طیفسنجی شعاع ایکس (XRF یا ICP) مورد آزمایش قرار میگیرد. این دستگاهها قادرند عناصر فلزی و غیر فلزی موجود در نمونه را با دقت بالا تشخیص دهند.
در اکثر موارد، عناصر مورد بررسی شامل فلزات سبک و سنگین مانند روی، مس، فلزات سنگین، کربن، گوگرد، فسفر، سیلیسیم و غیره هستند. این عناصر در روانکارها میتوانند نشاندهنده میزان فرسایش تجهیزات، خوردگی، آلودگی، یا مواد افزودنی باشند.
در ASTM D 6595، روشهای تحلیلی دقیق برای حساب کردن مقادیر عناصر در نمونههای روانکار ارائه شده است، و معمولاً با دستگاههای طیفسنجی ICP یا XRF انجام میشود. این آزمایش کمک میکند تا وضعیت فنی ماشینآلات و روانکارها با مقایسه نتایج با مقادیر مرجع و استانداردهای مورد نظر ارزیابی شود.
مقدار نمونه مورد نیاز: بسته به دستگاه، معمولاً حدود 1-10 میلیلیتر یا گرم نمونه نیاز است.
استانداردهای مرجع:
ASTM D 6595
زمان انجام آزمون: حدود 1 الی 2 روز کاری
ﻣﯿﺰان ﺑﻨﺰن و آروﻣﺎﺗﯿﮏ و اﻟﻔﯿﻦ
این آزمون برای تعیین درصد حجمی یا وزنی بنزن، ترکیبات آروماتیک و الفینها موجود در فرآوردههای نفتی مانند بنزین، نفتا و سایر سوختها به کار میرود. شناخت ترکیب این گروههای هیدروکربنی اهمیت زیادی در ارزیابی کیفیت سوختها، خصوصاً بنزینهای موتور و سوختهای جت دارد.
- بنزن به دلیل خاصیت سرطانزایی، یکی از آلایندههای مهم در سوختها محسوب میشود و کاهش میزان آن در سوخت اهمیت زیستمحیطی دارد.
- ترکیبات آروماتیک بر خواص احتراق، آلودگیهای ناشی از سوخت و عدد اکتان تأثیرگذارند.
- ترکیبات الفین نیز در تثبیت و کیفیت سوخت موثرند.
روشهای متداول در این آزمون بر پایه کروماتوگرافی گازی (GC) یا کروماتوگرافی گازی به همراه طیفسنجی جرمی (GC-MS) است که قادر به جداسازی و اندازهگیری دقیق اجزای مورد نظر میباشند.
استانداردهای ASTM D6730، D5134 و D6729 هر یک روشهای جزئی یا متنوعی برای تعیین دقیق این اجزاء در نمونه ارائه میدهند، با تأکید بر دقت، تکرارپذیری و بازتولیدپذیری نتایج.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 تا 100 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D6730
ASTM D5134
ASTM D6729
زمان انجام آزمون: حدود 1 تا 2 روز کاری
ﺗﺴﺖ ﭘﻮﻧﺎ PONA
آزمون PONA برای تعیین ترکیب گروهی هیدروکربنها در فرآوردههای نفتی سبک بهویژه بنزین و نفتا به کار میرود. در این آزمون درصد چهار گروه اصلی هیدروکربنی شامل پارافینها (Paraffins)، الفینها (Olefins)، نفتنها (Naphthenes) و آروماتیکها (Aromatics) اندازهگیری میشود.
شناخت این ترکیبات در سوختها اهمیت زیادی دارد زیرا هر یک از این گروههای هیدروکربنی بر خواص احتراقی، عدد اکتان، پایداری شیمیایی، میزان تشکیل رسوبات و همچنین انتشار آلایندههای زیستمحیطی تأثیر میگذارند. به عنوان مثال، افزایش ترکیبات آروماتیک میتواند عدد اکتان را افزایش دهد اما در عین حال ممکن است باعث افزایش آلایندهها شود.
در روش استاندارد ASTM D1319، نمونه سوخت با استفاده از کروماتوگرافی جذب سطحی (Fluorescent Indicator Adsorption) مورد بررسی قرار میگیرد. در این روش، نمونه از ستون پر شده با سیلیکاژل حاوی شناساگر فلورسنت عبور داده میشود و اجزای مختلف بر اساس میزان جذب در ستون از یکدیگر جدا میشوند. پس از جداسازی، طول هر باند هیدروکربنی در ستون اندازهگیری شده و درصد حجمی هر گروه محاسبه میگردد.
این آزمون در کنترل کیفیت بنزین، بررسی ترکیب هیدروکربنی سوختها و ارزیابی فرآیندهای پالایشگاهی کاربرد گستردهای دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 تا 100 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ISIRI 8403
ASTM D1319
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری
اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي رﺳﻮب در ﻧﻔﺖ ﺧﺎم و ﻧﻔﺖ ﮐﻮره ﺑﻪ روش اﺳﺘﺨﺮاج (Sediment by Extraction)
این آزمون برای تعیین مقدار رسوبات نامحلول موجود در نفت خام و نفت کوره به کار میرود. رسوبات موجود در این فرآوردهها معمولاً شامل ذرات جامد، ترکیبات آسفالتینی، مواد معدنی، زنگ آهن، شن و سایر ناخالصیهای نامحلول هستند که میتوانند در فرآیندهای پالایش، انتقال و ذخیرهسازی مشکلاتی ایجاد کنند.
وجود رسوبات در نفت میتواند باعث گرفتگی خطوط لوله، کاهش راندمان تجهیزات، ایجاد رسوب در مخازن ذخیره و آسیب به تجهیزات فرآیندی شود. بنابراین اندازهگیری مقدار این رسوبات برای کنترل کیفیت و ارزیابی شرایط عملیاتی اهمیت زیادی دارد.
در روش ASTM D473، مقدار مشخصی از نمونه نفت در یک حلال مناسب مانند تولوئن داغ حل میشود. سپس محلول از طریق فیلتر مخصوص با وزن مشخص عبور داده میشود تا مواد نامحلول روی فیلتر باقی بمانند. پس از آن فیلتر شسته، خشک و توزین میشود. اختلاف وزن فیلتر قبل و بعد از آزمون نشاندهنده مقدار رسوبات نامحلول موجود در نمونه است که معمولاً به صورت درصد وزنی (% wt) گزارش میشود.
این آزمون به طور گسترده در آزمایشگاههای کنترل کیفیت نفت خام، پالایشگاهها، پایانههای نفتی و مراکز بازرسی فرآوردههای نفتی مورد استفاده قرار میگیرد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 تا 20 گرم
استانداردهای مرجع:
INSO 1210
ISIRI 4188
ASTM D473
زمان انجام آزمون: حدود 1 روز کاری