شرح خدمات
| شرخ آزمون | روش آزمون | |
| ﻣﯿﺰان رﻧﮓ | INSO 203 | ASTM D 1500 |
| ﻧﻘﻄﻪ اﺷﺘﻌﺎل ﺑﻪ روش ﺑﺎز | INSO 198 | ASTM D 92 |
| ﻧﻘﻄﻪ رﯾﺰش | INSO 201 | ASTM D 97 |
| آزﻣﻮن ﮔﺮاﻧﺮوي | INSO 195 | ASTM D 445 |
| ﺧﻮردﮔﯽ ﻧﻮار ﻣﺲ | ISIRI 336 | ASTM D 130 |
| ﮔﻮﮔﺮد ﮐﻞ | INSO 8402 | ASTM D 4294 |
| ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ | INSO 2940 | ASTM D 482 |
| ﻋﺪد ﻗﻠﯿﺎﯾﯽ ﮐﻞ | INSO 2772 | ASTM D 2896 |
| ﻋﺪد اﺳﯿﺪي ﮐﻞ | INSO 18030 | ASTM D 664 |
| اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي آب | 18481 INSO | ASTM D 6304 |
| آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻋﻨﺼﺮي | ــــ | ASTM D 6595 |
| ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺟﺪا ﭘﺬﯾﺮي آب از روﻏﻦ | INSO 3169 | ASTM D1401 |
| ﮐﺮﺑﻦ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه ﺑﻪ روش رﻣﺰﺑﺎﺗﻮم | INSO 200 | ASTM D524 |
| ﺧﻮردﮔﯽ در دﻣﺎي °135 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮاد | ــــ | ASTM D6594 |
| ﺧﻮردﮔﯽ در دﻣﺎي °125 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮاد | ــــ | ASTM D5968 |
میزان رنگ
این آزمون برای تعیین شدت رنگ فرآوردههای نفتی شفاف مانند روغنهای پایه، روغنهای روانکار و برخی حلالهای نفتی انجام میشود. رنگ یکی از شاخصهای مهم در کنترل کیفیت، یکنواختی محصول و تشخیص آلودگی یا اکسیداسیون احتمالی در فرآوردههای نفتی محسوب میشود.
در روش ASTM D1500، رنگ نمونه با استفاده از دستگاه رنگسنج یا مقایسه چشمی با استانداردهای رنگی شیشهای تعیین میشود. نمونه در یک سلول شیشهای قرار داده شده و رنگ آن با مقیاس استاندارد ASTM Color Scale که معمولاً در بازه 0.5 تا 8 قرار دارد مقایسه میشود. هرچه عدد رنگ بزرگتر باشد، نشاندهنده تیرهتر بودن فرآورده نفتی است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 30 تا 50 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 1500
INSO 203
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
نقطه اشتعال به روش باز
این آزمون برای تعیین نقطه اشتعال فرآوردههای نفتی با نقطه اشتعال نسبتاً بالا مانند روغنهای روانکار، قیر و برخی سوختهای سنگین انجام میشود. نقطه اشتعال پایینترین دمایی است که در آن بخارهای حاصل از گرم شدن ماده در حضور یک شعله آزمایشی به طور لحظهای مشتعل میشوند.
در روش ASTM D92، نمونه در ظرف باز کلیولند (Cleveland Open Cup) قرار گرفته و با نرخ مشخصی گرم میشود. در فواصل معین، شعله آزمایشی کوچک از سطح نمونه عبور داده میشود. دمایی که در آن بخارهای نمونه برای اولین بار به طور لحظهای شعلهور میشوند به عنوان نقطه اشتعال ثبت میگردد. این آزمون شاخص مهمی برای ایمنی در حملونقل، نگهداری و استفاده از فرآوردههای نفتی و همچنین بررسی کیفیت و ترکیب مواد فرار موجود در محصول است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 70 تا 100 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 92
INSO 198
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
نقطه ریزش
این آزمون برای تعیین پایینترین دمایی که در آن یک فرآورده نفتی هنوز قابلیت جاری شدن دارد انجام میشود. نقطه ریزش یکی از مهمترین شاخصهای عملکرد روغنهای روانکار، سوختها و سایر فرآوردههای نفتی در دماهای پایین است و نشان میدهد که سیال تا چه حد در شرایط سرمایی قابلیت جریان دارد.
در روش ASTM D97، نمونه در یک ظرف مخصوص ریخته شده و بهصورت مرحلهای در حمامهای سرمایشی با دماهای مشخص سرد میشود. در هر مرحله ظرف بهآرامی کج میشود تا بررسی گردد که آیا نمونه هنوز حرکت میکند یا خیر. پایینترین دمایی که در آن نمونه هنوز جریان دارد ثبت شده و دمایی که در آن دیگر حرکت مشاهده نشود به عنوان نقطه ریزش گزارش میشود. این آزمون برای ارزیابی قابلیت پمپاژ، انتقال و عملکرد روانکارها در شرایط آبوهوایی سرد اهمیت زیادی دارد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 40 تا 50 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 97
INSO 201
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
آزﻣﻮن ﮔﺮاﻧﺮوي
این آزمون برای تعیین گرانروی سینماتیکی فرآوردههای نفتی مایع مانند روغنهای روانکار، سوختها و روغنهای پایه در دمای کنترلشده انجام میشود. گرانروی یکی از مهمترین خواص فیزیکی سیالات است که میزان مقاومت مایع در برابر جاری شدن یا جریان یافتن را نشان میدهد و نقش مهمی در عملکرد روانکاری، انتقال حرارت و پمپاژ سیال دارد.
در روش ASTM D445، نمونه در یک ویسکومتر مویین شیشهای (Capillary Viscometer) قرار داده شده و در یک حمام با دمای ثابت (معمولاً 40 یا 100 درجه سلسیوس) نگهداری میشود. سپس زمان لازم برای عبور حجم مشخصی از نمونه از داخل لوله مویین تحت اثر نیروی گرانش اندازهگیری میشود. با استفاده از ثابت دستگاه و زمان اندازهگیریشده، گرانروی سینماتیکی نمونه بر حسب میلیمتر مربع بر ثانیه (mm²/s یا cSt) محاسبه میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 15 تا 20 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 445
INSO 195
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﺧﻮردﮔﯽ ﻧﻮار ﻣﺲ
این آزمون برای ارزیابی خاصیت خورندگی فرآوردههای نفتی مانند بنزین، نفت سفید، سوخت جت، گازوئیل و برخی روغنها نسبت به فلز مس انجام میشود. وجود ترکیبات گوگردی فعال یا سایر مواد خورنده در فرآوردههای نفتی میتواند باعث خوردگی قطعات فلزی در تجهیزات، مخازن و سیستمهای سوخترسانی شود؛ بنابراین این آزمون یکی از شاخصهای مهم کنترل کیفیت محسوب میشود.
در روش ASTM D130، یک نوار صیقلی از جنس مس در داخل نمونه قرار داده شده و در دمای مشخص (بسته به نوع فرآورده نفتی) برای مدت زمان معین در حمام حرارتی نگهداری میشود. پس از پایان زمان آزمون، نوار مسی خارج شده، شسته و خشک میگردد و میزان تغییر رنگ یا خوردگی سطح آن با مقیاس استاندارد مقایسه میشود. نتیجه آزمون معمولاً بر اساس درجهبندی استاندارد (مانند 1a، 1b، 2، 3 یا 4) گزارش میشود که نشاندهنده شدت خوردگی است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 30 تا 50 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 130
ISIRI 336
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﮔﻮﮔﺮد ﮐﻞ
این آزمون برای اندازهگیری مقدار کل گوگرد موجود در فرآوردههای نفتی مایع از جمله بنزین، نفت سفید، گازوئیل، سوختهای سنگین و روغنها انجام میشود. میزان گوگرد یکی از مهمترین شاخصهای کیفی و زیستمحیطی است، زیرا ترکیبات گوگردی میتوانند باعث خوردگی تجهیزات، کاهش عمر کاتالیستها و افزایش آلایندگیهای زیستمحیطی (SO₂) شوند.
در روش ASTM D4294، اندازهگیری گوگرد بر اساس فلورسانس پرتو ایکس (X‑Ray Fluorescence – XRF) انجام میشود. در این روش، نمونه بدون نیاز به هضم شیمیایی یا احتراق، در معرض پرتو ایکس قرار میگیرد. اتمهای گوگرد موجود در نمونه تحریک شده و پرتو فلورسانس با انرژی مشخص ساطع میکنند. شدت این پرتو با مقدار گوگرد موجود در نمونه متناسب بوده و با استفاده از منحنی کالیبراسیون، مقدار گوگرد کل نمونه تعیین میشود. این روش به دلیل سرعت بالا، دقت مناسب و عدم نیاز به آمادهسازی پیچیده نمونه بسیار پرکاربرد است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 5 تا 10 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 4294
INSO 8402
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ (Ash Content)
این آزمون برای تعیین مقدار مواد معدنی غیرقابل احتراق (خاکستر) موجود در فرآوردههای نفتی مانند سوختها، روغنهای روانکار و سایر محصولات نفتی انجام میشود. وجود خاکستر معمولاً ناشی از ناخالصیهای معدنی، افزودنیهای فلزی، آلودگیهای خارجی یا بقایای فلزات در فرآوردههای نفتی است. مقدار بالای خاکستر میتواند باعث ایجاد رسوب، گرفتگی نازلها، سایش قطعات و کاهش کارایی تجهیزات احتراقی شود.
در روش ASTM D482، مقدار مشخصی از نمونه در یک بوته مناسب قرار داده شده و ابتدا به آرامی حرارت داده میشود تا مواد فرار و قابل احتراق تبخیر یا سوخته شوند. سپس باقیمانده در کوره الکتریکی با دمای حدود 775 درجه سلسیوس حرارت داده میشود تا تمام مواد آلی بسوزند و تنها باقیمانده معدنی غیرقابل احتراق (خاکستر) باقی بماند. پس از سرد شدن در دسیکاتور، بوته توزین شده و درصد خاکستر نسبت به وزن اولیه نمونه محاسبه میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 گرم
استانداردهای مرجع:
ASTM D 482
INSO 2940
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻋﺪد ﻗﻠﯿﺎﯾﯽ ﮐﻞ
این آزمون برای تعیین مقدار مواد قلیایی موجود در روغنهای روانکار انجام میشود. عدد قلیایی کل نشاندهنده توانایی روغن در خنثی کردن اسیدهای تولید شده در حین کار موتور یا فرآیند اکسیداسیون است. وجود ترکیبات قلیایی در روغن، بهویژه در روغنهای موتور، باعث کاهش اثرات مخرب اسیدها، جلوگیری از خوردگی قطعات فلزی و افزایش عمر مفید روغن میشود.
در روش ASTM D2896، مقدار عدد قلیایی با استفاده از تیتراسیون پتانسیومتری اندازهگیری میشود. در این روش، نمونه روغن در یک حلال مناسب حل شده و سپس با اسید پرکلریک در محیط غیرآبی تیتر میشود. نقطه پایانی تیتراسیون با استفاده از الکترود پتانسیومتری تعیین شده و مقدار اسید مصرفشده برای خنثی کردن ترکیبات قلیایی اندازهگیری میشود. نتیجه آزمون به صورت میلیگرم هیدروکسید پتاسیم بر گرم نمونه (mg KOH/g) گزارش میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 1 تا 5 گرم
استانداردهای مرجع:
ASTM D 2896
INSO 2772
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻋﺪد اﺳﯿﺪي ﮐﻞ
این آزمون برای اندازهگیری مقدار کل ترکیبات اسیدی موجود در فرآوردههای نفتی و روغنهای روانکار انجام میشود. عدد اسیدی شاخصی مهم برای ارزیابی میزان اکسیداسیون، تجزیه شیمیایی و آلودگی روغن در طول زمان استفاده است. افزایش عدد اسیدی معمولاً نشاندهنده تشکیل اسیدهای آلی، اکسیداسیون روغن یا آلودگی به مواد خورنده بوده و میتواند باعث خوردگی قطعات فلزی و کاهش کارایی روانکار شود.
در روش ASTM D664، مقدار اسید موجود در نمونه با استفاده از تیتراسیون پتانسیومتری تعیین میشود. در این روش، نمونه در مخلوطی از حلالهای آلی حل شده و سپس با محلول استاندارد هیدروکسید پتاسیم (KOH) تیتر میشود. تغییر پتانسیل توسط الکترود مناسب اندازهگیری شده و نقطه پایانی تیتراسیون مشخص میگردد. مقدار باز مصرفشده برای خنثی کردن اسیدها محاسبه شده و نتیجه آزمون به صورت میلیگرم هیدروکسید پتاسیم لازم برای خنثی کردن اسیدهای موجود در یک گرم نمونه (mg KOH/g) گزارش میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 1 تا 5 گرم
استانداردهای مرجع:
ASTM D 664
INSO 18030
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي آب (Water Content by Karl Fischer)
این آزمون برای اندازهگیری دقیق مقدار آب موجود در فرآوردههای نفتی، روانکارها، سوختها و روغنهای صنعتی انجام میشود. وجود آب در محصولات نفتی میتواند باعث خوردگی تجهیزات، کاهش کارایی روانکاری، ایجاد امولسیون، تخریب روغن و افزایش سایش قطعات شود؛ بنابراین اندازهگیری دقیق آن بسیار اهمیت دارد.
روش ASTM D6304 مبتنی بر تیتراسیون کارلفیشر (Karl Fischer Titration) است که یکی از دقیقترین روشهای موجود برای اندازهگیری مقادیر بسیار کم آب (در حد ppm) محسوب میشود. این روش در دو حالت انجام میشود:
- تیتراسیون مستقیم: نمونه مستقیماً داخل محلول تیتراسیون تزریق میشود.
- روش تبخیری (Oven method): نمونه در یک دستگاه حرارتی تبخیر شده و بخار آب آن به سل تیتراسیون منتقل میشود.
در هر دو روش، آب موجود در نمونه با معرف کارلفیشر واکنش داده و تیتر میشود. مقدار معرف مصرفشده با مقدار آب نمونه تناسب مستقیم دارد و نتیجه به صورت درصد وزنی (%) یا ppm گزارش میشود. این روش به دلیل حساسیت و دقت بالا برای فرآوردههایی با آب بسیار کم بسیار کاربردی است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 1 تا 5 میلیلیتر (بسته به نوع نمونه و روش آزمون)
استانداردهای مرجع:
ASTM D 6304
INSO 18481
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻋﻨﺼﺮي
این آزمون برای تعیین و اندازهگیری عناصر فلزی موجود در فرآوردههای نفتی و روغنهای روانکار مورد استفاده قرار میگیرد. وجود فلزات در روغنها میتواند ناشی از افزودنیهای فلزی، آلودگی خارجی یا سایش قطعات فلزی تجهیزات و موتور باشد. بنابراین این آزمون نقش مهمی در کنترل کیفیت روغنها و پایش وضعیت تجهیزات (Condition Monitoring) دارد.
در روش ASTM D6595، آنالیز عناصر با استفاده از طیفسنجی نشر اتمی با پلاسمای جفتشده القایی و الکترود چرخان (Rotating Disc Electrode – RDE Atomic Emission Spectrometry) انجام میشود. در این روش، نمونه روغن بین دو الکترود قرار گرفته و با ایجاد قوس الکتریکی، عناصر موجود در نمونه تحریک شده و نور با طول موج مشخص ساطع میکنند. دستگاه طیفسنج با اندازهگیری شدت این نور، غلظت عناصر مختلف مانند آهن (Fe)، مس (Cu)، آلومینیوم (Al)، کروم (Cr)، سرب (Pb)، نیکل (Ni)، سیلیکون (Si)، سدیم (Na)، کلسیم (Ca)، روی (Zn)، فسفر (P) و سایر فلزات را تعیین میکند.
این روش معمولاً برای بررسی سایش قطعات در موتور، گیربکس و سیستمهای هیدرولیک و همچنین اندازهگیری عناصر افزودنی در روغنها استفاده میشود و نتایج به صورت ppm (قسمت در میلیون) گزارش میگردد.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 10 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
ASTM D 6595
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺟﺪا ﭘﺬﯾﺮي آب از روﻏﻦ
این آزمون برای سنجش توانایی روغنهای روانکار (مانند روغنهای توربین، هیدرولیک و دنده) در جدا شدن از آب انجام میشود. در بسیاری از سیستمهای صنعتی، ورود آب به روغن اجتنابناپذیر است؛ اگر روغن نتواند به سرعت از آب جدا شود، امولسیون پایدار تشکیل میشود که منجر به کاهش قدرت روانکاری، ایجاد زنگزدگی، اکسیداسیون زودرس روغن و آسیب به قطعات میگردد.
در روش ASTM D1401، حجم مساوی از نمونه روغن (40 میلیلیتر) و آب مقطر (40 میلیلیتر) در یک استوانه مدرج ریخته شده و در دمای مشخص (معمولاً 54 یا 82 درجه سلسیوس، بسته به گرانروی روغن) قرار میگیرد. مخلوط با سرعت 1500 دور در دقیقه به مدت 5 دقیقه بهشدت هم زده میشود تا امولسیون ایجاد شود. سپس دستگاه متوقف شده و زمان لازم برای جدایش فازهای روغن و آب اندازهگیری میشود. نتایج به صورت حجم فاز روغن، فاز آب و فاز امولسیون باقیمانده در فواصل زمانی معین (معمولاً تا 30 دقیقه) گزارش میشود. مقدار نهایی ایدهآل برای یک روغن با کیفیت، جدایش کامل (40-40-0) در کمترین زمان ممکن است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 50 میلیلیتر
استانداردهای مرجع:
ASTM D 1401
INSO 3169
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﮐﺮﺑﻦ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه ﺑﻪ روش رﻣﺰﺑﺎﺗﻮم (Ramsbottom Carbon Residue )
این آزمون برای تعیین مقدار تمایل فرآوردههای نفتی به تشکیل رسوبات کربنی در شرایط حرارتی بالا انجام میشود. تشکیل رسوبات کربنی در سوختها و روغنها میتواند باعث ایجاد دوده، رسوب در محفظه احتراق، گرفتگی انژکتورها و کاهش راندمان تجهیزات شود. بنابراین این آزمون شاخصی از میزان مواد سنگین و ترکیباتی است که در اثر حرارت تجزیه شده و کربن جامد تولید میکنند.
در روش ASTM D524، مقدار مشخصی از نمونه در یک لامپ شیشهای مخصوص (Ramsbottom bulb) قرار داده شده و در یک کوره با دمای حدود 550 درجه سلسیوس حرارت داده میشود. در طی این فرآیند، اجزای فرار تبخیر شده و ترکیبات سنگین تجزیه میشوند و در نهایت باقیمانده کربنی در داخل لامپ باقی میماند. پس از پایان آزمون و سرد شدن، وزن باقیمانده اندازهگیری شده و درصد کربن باقیمانده نسبت به وزن اولیه نمونه محاسبه میشود.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 4 گرم
استانداردهای مرجع:
ASTM D 524
INSO 200
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﺧﻮردﮔﯽ در دﻣﺎي °135 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮاد
این آزمون برای ارزیابی خاصیت خورندگی روانکارها، بهویژه روغنهای موتور و روغنهای صنعتی، در دمای بالا انجام میشود. در شرایط کاری واقعی موتور یا تجهیزات صنعتی، روغن در معرض دماهای بالا و محصولات اکسیداسیون قرار میگیرد که ممکن است باعث خوردگی قطعات فلزی حساس مانند یاتاقانها و آلیاژهای فلزی شود. این آزمون به منظور بررسی پایداری شیمیایی روغن و میزان محافظت آن از فلزات در شرایط حرارتی شدید مورد استفاده قرار میگیرد.
در روش ASTM D6594، نمونه روغن در تماس با نمونه فلزی استاندارد (معمولاً آلیاژ مس یا فلزات مشابه مورد استفاده در یاتاقانها) قرار داده شده و در دمای حدود 135 درجه سانتیگراد برای مدت زمان مشخص در دستگاه آزمون حرارت داده میشود. در طول آزمون، روغن در معرض اکسیژن و شرایط حرارتی کنترلشده قرار میگیرد. پس از پایان آزمون، تغییر وزن یا وضعیت سطح قطعه فلزی بررسی شده و میزان خوردگی ایجاد شده تعیین میشود. این نتیجه نشاندهنده توانایی روغن در محافظت از قطعات فلزی در دماهای بالا است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 100 تا 200 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
ASTM D 6594
زمان انجام آزمون: یک روز کاری
ﺧﻮردﮔﯽ در دﻣﺎي °125 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮاد
این آزمون برای ارزیابی میزان خورندگی روغنهای روانکار، بهویژه روغنهای موتور، نسبت به فلزات در دمای بالا انجام میشود. در شرایط کارکرد موتور، روغن در معرض دماهای بالا و محصولات اکسیداسیون قرار میگیرد که میتواند باعث خوردگی قطعات فلزی مانند یاتاقانها، بوشها و سایر اجزای فلزی موتور شود. این آزمون به منظور بررسی توانایی روغن در محافظت از فلزات و پایداری شیمیایی آن در شرایط حرارتی انجام میشود.
در روش ASTM D5968، نمونه روغن در تماس با نمونه فلزی استاندارد در یک محفظه آزمون قرار داده شده و در دمای حدود 125 درجه سانتیگراد برای مدت زمان مشخص تحت شرایط کنترلشده حرارت داده میشود. در طول آزمون، نمونه در معرض اکسیژن و شرایط شبیهسازیشده محیط کاری قرار دارد. پس از پایان آزمون، سطح قطعه فلزی از نظر تغییر رنگ، رسوب یا کاهش وزن بررسی شده و میزان خوردگی ایجاد شده ارزیابی میشود. نتیجه آزمون نشاندهنده توانایی روغن در جلوگیری از خوردگی فلزات در دماهای بالا است.
مقدار نمونه مورد نیاز: حدود 100 تا 200 میلیلیتر
استاندارد مرجع:
ASTM D 5968
زمان انجام آزمون: یک روز کاری